7 september t/m 26 oktober: Raymond Cuijpers, Villa de Bank

Elfenspitsdroom

Opening:  Zaterdag 7 September van 16.00u - 18.00u TOR VoetbalperformanceDe tentoonstelling is van 7 september t/m 26 oktober 2019Openingstijden: woensdag t/m zaterdag 14.00u-17.00uBegin jaren negentig was ik op weg naar een carrière als profvoetballer, tegelijkertijd studeerde ik aan de kunstacademie. Een serieuze blessure maakte een einde aan dit gependel. Ik koos voor een bestaan als kunstenaar en zette deze keuze kracht bij met een werkperiode aan de Rijksakademie in Amsterdam (1996-1997). Mijn werk was sterk gebaseerd op mijn ervaringen als voetballer, zo maakte ik schilderijen door de baan van de bal en de bewegingen van de spelers tijdens voetbalwedstrijden met olieverf vast te leggen op doek. Deze “looplijnen” vormen nog steeds de basis voor mijn huidige schilderijen. In de complexe en gelaagde nieuwe doeken heb ik aan de dynamiek van de looplijnen een andere, meer autobiografische verdieping toegevoegd met symbolische of soms letterlijke verwijzingen naar mijn persoonlijke leven. Hierbij speelt mijn gezin een belangrijke rol. In de abstracte wereld van het doek verwerk ik vaak portretten van mijn vriendin en mijn zoon, teksten en begrippen die verwijzen naar het gezinsleven en ook symbolen die als aandachtspunten functioneren.  Deze toevoegingen zijn voor mij noodzakelijk om grip te krijgen op mijn eigen leven en ook de intuïtie die besloten ligt in mijn kwaststreken richting te geven. De nieuwe werken zijn veelal tot stand gekomen door doeken die al twintig jaar in het atelier staan opnieuw te gebruiken. Deze doeken zijn in de loop der jaren al twee of drie keer overgeschilderd en hebben een steeds diepere en ook meer gedifferentiëerde inhoud gekregen. De doeken hebben in de laatste twee jaar, na schildersessies die vaak een paar weken of maanden duurden, hun definitieve toestand gekregen. Je zou kunnen zeggen dat ik, met lange intervals, twintig jaar aan zo’n doek gewerkt heb. De doeken bevatten dus het verhaal van twintig jaar kunstenaarschap en beslaan bovendien een periode van twintig jaar van mijn leven. Een periode waarin ik veranderde van reizende, zoekende en experimenterende twintiger in een vader met een baan en verantwoordelijkheden.  Van voetballer werd ik trainer en van trainer werd ik fietser. De intuïtieve handeling leerde ik zelf beschouwen en analyseren, en op de fiets ben ik tegelijkertijd onderdeel en beschouwer van het landschap waarin ik me begeef. Deze drie filosofische uitgangspunten zijn vrijwel altijd aanwezig in mijn doeken. De overgangen van bewustzijnstoestanden (speler-trainer-beschouwer) werden gemarkeerd door nieuwe blessures. Omdat mijn motoriek en fysieke toestand vaak het uitgangspunt vormden - ze stuurden me in hoe ik überhaupt een schilderij aanving – zijn die blessures bepalend geweest in mijn ontwikkeling als kunstenaar. Ik kon niet meer voetballen en werd trainer, waar ik meer gedwongen werd het spel van bovenaf te benaderen en niet meer van binnenuit. Mijn schilderijen werden analytischer, meer geconcentreerd in een nog steeds wilde intuïtie. Ik werd vader en ook dat had een grote invloed op mijn benadering van het doek. Ik wilde niet louter een intuïtieve abstracte wereld meer creëren maar er moest ook een nieuwe betekenis gevonden worden, tenminste een betekenis die de doeken een waarde gaf, een bestaansrecht, ze moesten iets vertellen over de wereld en het liefst ook als een stuk van mij voortleven in die wereld. Mijn zoontje groeide op en ging meeschilderen. Zijn volstrekte openheid gaf een nieuwe impuls, zijn nog volkomen onbelaste (beeld)taal bevroeg mijn geconstrueerde, abstracte wereld en opende die tegelijkertijd. Ik begon de bijna dogmatische hang naar abstractie los te laten. De onbevangenheid en de vrijheid manifesteren zich beeldend, ik laat in feite alles toe in mijn schilderijen, waarbij de enige wetmatigheid is dat hetgeen ik toevoeg een persoonlijk verhaal in zich draagt. Flexibel combineer ik verschillende verhaallijnen uit verschillende periodes van mijn leven en ook laat ik uiteenlopende dynamieken met elkaar interfereren. Door een gecompliceerde armbreuk, opgelopen bij een fietsongeval in 2017, en het langdurige herstel kon ik een tijdlang niet de grote bewegingen maken die ik voorheen wel maakte, noodgedwongen bewerkte ik bestaande doeken met kleine penselen en kleine bewegingen: punten, stippen, letters. Het doek “Elfspitsendroom” is het eerste doek dat ik op die manier afmaakte. Dit doek is complex geworden, met een mix van lange dynamiek en korte dynamiek, laconieke bewegingen en intense concentratie. Het oogt chaotisch maar alles wat je ziet is vanzelfsprekend. Als dit optreedt in een doek zou je het af kunnen noemen. Een vanzelfsprekendheid die je vooraf nooit kunt bedenken, maar die je juist in het maakproces bloot kunt leggen. Het nummer 9 staat in het voetbal gelijk aan de spitspositie, de puntaanvaller. In “Elfspitsendroom” staan - naast veel andere symbolen, figuratieve verwijzingen, echo’s van looplijnen en klankachtige letterreeksen - precies elf nummers 9. Zonder dat ik dat bewust wist, had ik een elftal met louter spitsen geschilderd in een volkomen vanzelfsprekende en abstracte wereld. Achteraf kun je het doek analyseren en tot een soort synthese komen. De synthese die ik vorm – en dit is zeer zeker geen definitieve - is  dat je hoog inzet met een elftal louter bestaande uit spitsen. Je neemt risico’s, verwaarloost de verdediging, je zet alles op de aanval, zoals het alleen in een droom kan. En zo benader ik in feite ook ieder doek, steeds weer zet je alles in: visie, techniek, filosofisch inzicht, beeldende intuïtie, met als doel een sublieme wedstrijd te spelen, een subliem beeld te maken, een beeld dat alles over jou zegt, over je geschiedenis, over hoe je de dingen ziet, hoe je denkt, wat je voelt, wat je weet, wat je wil en dat beeld tilt jou door het nu heen naar de toekomst toe en daarmee overstijgt het met al zijn persoonlijk pretenties jezelf. Je hebt je droom geschilderd en dromen gaan dwars door tijd en ruimte heen. Het doek is een transcendente uiting geworden. Raymond Cuijpers, augustus 2019

Kunstruimte Villa de Bank
Espoortstraat 182, Enschede